ENW-dag 2026

Programma

12.00 - 13.00 uur | Ontvangst en inlooplunch
13.00 - 13.15 uur | Opening door Hetty Klavers, voorzitter van het ENW
13.15 - 14.00 uur | Verslag van de ENW-werkgroepen door de voorzitters
14.00 - 15.00 uur | René van Westen en Suzanne Hulscher over kantelpunten in de AMOC en gevolgen voor waterveiligheid
15.00 - 15.30 uur | Pauze
15.30 - 16.15 uur | Wieke Pot over het advies Klimaatadaptatie van de Wetenschappelijke Klimaatraad
16.15 - 17.15 uur | Borrel

Presentaties in pdf

• Werkgroep Kust (pdf, 902 kB), terugblik door Carola van Gelder (plaatsvervangend voorzitter ENW-Kust)
• Werkgroep Techniek (pdf, 1.3 MB), terugblik door Peter van den Berg
• Werkgroep Rivieren en Meren (pdf, 1.8 MB), terugblik door Suzanne Hulscher
• Werkgroep Veiligheid (pdf, 787 kB), terugblik door Matthijs Kok
• Een kouder Nederland in een warmere wereld (pdf, 68 MB), door René van Westen
• Gevolgen van kanteling in de AMOC voor waterveiligheid (pdf, 1.4 MB), door Suzanne Hulscher
• Meeveranderen met het klimaat (pdf, 13 MB), door Wieke Pot

Verslag van de dag

‘We leven in roerige tijden’, stelde ENW-voorzitter Hetty Klavers in haar opening. ‘Dat bepaalt de context van ons werk. Discussies over weerbaarheid, veerkracht en onze afhankelijkheid van elektriciteit maken duidelijk hoe belangrijk het is om vooruit te kijken naar klimaatscenario’s.’ Ze verwees daarbij naar analyses van meteorologen Peter Kuipers Munneke en Gerrit Hiemstra. ‘Hun boodschap is helder: blijf oog houden voor extremen en kijk niet alleen naar CO₂-uitstoot, maar naar de volledige opwarmingsketen en de gevolgen daarvan. Dat benadrukt dat klimaatadaptatie geen bijzaak is, maar een cruciale factor voor waterveiligheid en de toekomst van Nederland.’

Grote vraagstukken, brede expertise

Na een korte kennismakingsronde met het publiek was het podium voor de werkgroepen van ENW. Bij de werkgroep Kust kregen kennisontwikkeling rond bijvoorbeeld zeespiegelstijging en hybride keringen aandacht. Bij de werkgroep Techniek illustreren onderwerpen als klei-erodeerbaarheid en de impact van bevers op dijken hoe natuur, techniek en veiligheid steeds meer verweven raken.

De werkgroep Rivieren en meren benadrukte het belang van onzekerheden in klimaatmodellen en internationale ontwikkelingen. ‘Als het in Duitsland veiliger wordt, kan er juist meer water bij ons aankomen’, legde Suzanne Hulscher uit. Zulke grensoverschrijdende effecten vragen om een geïntegreerde aanpak, waarin onzekerheden expliciet worden meegenomen.

De werkgroep Veiligheid bracht tenslotte de noodzaak van nuance naar voren. ‘Vanuit risicoanalyse wil je een genuanceerde blik hebben’, zei voorzitter Matthijs Kok. Niet alleen de kans op een gebeurtenis telt, maar ook de gevolgen. Tegelijkertijd groeit de hoeveelheid kennis en richtlijnen zo snel dat het risico bestaat dat nieuwe inzichten te snel in de praktijk worden toegepast. ‘Nieuwe kennis is fantastisch, maar als je die te snel toepast, kun je daar spijt van krijgen.’

Klavers lichtte toe dat er steeds meer werkgroep-overstijgende adviezen worden gevraagd, wat tot meer ad hoc-werkgroepen leidt. ‘Belangrijk voor ons werk, maar ook inspirerend voor de mensen die in deze werkgroepen samenwerken.’

Crash course AMOC

Na de werkgroeppresentaties verschoof de aandacht naar een van de meest indringende onderwerpen van de dag: de mogelijke instorting van de Atlantische oceaancirculatie (AMOC).

Onderzoeker René van Westen (Universiteit Utrecht) gaf een bevlogen presentatie – deels een crash course over de AMOC – met een heldere maar verontrustende boodschap. De AMOC zorgt ervoor dat Europa een relatief mild klimaat heeft. Maar als deze ‘transportband’ van warmte verzwakt of stilvalt, kan dat grote gevolgen hebben. ‘Een kouder en droger Nederland maakt ons een buitenbeentje in een warmere wereld’, vatte hij samen.

De cijfers zijn onzeker, maar de trend is duidelijk: alle modellen laten een verzwakking zien, met in het meest extreme scenario zelfs een mogelijke instorting. De gevolgen zouden ingrijpend zijn: lagere temperaturen in Europa, veranderende neerslagpatronen, meer extremen en extra zeespiegelstijging. Van Westen wees erop dat klimaatmodellen het risico mogelijk onderschatten, doordat ze de stabiliteit van de AMOC te groot voorstellen.

Hulscher vulde dit perspectief aan met concrete implicaties voor Nederland. ‘We moeten hier serieus rekening mee gaan houden’, waarschuwde zij. Ze schetste onder meer de impact op rivieren: meer ijsvorming, veranderende afvoerpatronen en nieuwe overstromingsrisico’s. ‘Onze rivieren zullen heel andere afvoerstatistieken krijgen als de AMOC instort.’ De oproep was helder: er is meer onderzoek nodig naar deze effecten en naar manieren om daarop te anticiperen.

Verschuivende verantwoordelijkheden

Na de pauze richtte de aandacht zich op beleid en maatschappelijke keuzes. Wieke Pot van de Wetenschappelijke Klimaatraad presenteerde als laatste spreker. Haar boodschap: de extremen nemen toe en vragen om andere manieren van denken en handelen. Daarbij maakte zij een scherp onderscheid tussen acute crises, zoals overstromingen, en sluipende problemen zoals droogte. ‘Droogte is minder zichtbaar, maar de schade is moeilijker te herstellen’, aldus Pot.

Het advies pleit voor een langetermijnbenadering, waarbij investeringen standaard worden getoetst op hun impact over honderd jaar. Onzekerheden – zoals de mogelijke veranderingen in de AMOC – moeten daarin expliciet worden meegenomen.

Ook benadrukte Pot het belang van duidelijkheid richting burgers. ‘Maak duidelijker wie welke schade draagt.’ In de praktijk is dat nu vaak onduidelijk, bijvoorbeeld bij waterschade. Ze noemde de overstromingen in Limburg als voorbeeld. Instrumenten zoals een ‘klimaatschadeladder’ kunnen helpen om risico’s inzichtelijker te maken. Tegelijkertijd ligt de verantwoordelijkheid niet alleen bij de burger. ‘Er is een grote rol voor de overheid’, stelde Pot, al vraagt dit wel om meer bewustzijn bij inwoners, bijvoorbeeld bij woningkeuzes.

Discussie over haalbaarheid

Tijdens het afsluitende vragenblok kwam de interactie nadrukkelijk op gang. De vragen gingen minder over modellen en meer over de praktijk: wie is waarvoor verantwoordelijk en hoe realistisch zijn de voorgestelde oplossingen?’

Een vraagsteller plaatste kanttekeningen bij nieuwe verdienmodellen, bijvoorbeeld in de landbouw. Is waterberging wel een realistisch businessmodel? In haar antwoord verwees Pot naar mogelijke rollen voor verzekeraars en naar noodzakelijke hervormingen op Europees niveau, zonder te suggereren dat er al kant-en-klare oplossingen zijn.

Die uitwisseling maakte duidelijk waar de opgave ligt: niet alleen in kennis, maar vooral in de toepassing ervan in beleid en praktijk.